Η απόφαση του Eurogroup της 27 Νοεμβρίου για την παροχή της δόσης των €43,7δις προς την Ελλάδα. Τα ψιλά γράμματα της απόφασης και γιατί δεν είναι ώρα για πανυγηρισμούς.

Πέρασε ακριβώς ένας χρόνος από την απόφαση του EuroGroup για το 2ο πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα και την απόφαση για το δραστικό πρόγραμμα ανταλλαγής ελληνικών  ομολόγων (PSI+). Ένα μεγάλο μέρος των κατόχων των ελληνικών ομολόγων συμμετείχαν «εθελοντικά» στο κούρεμα της αξίας των ομολόγων τους και έλαβαν ως αντάλλαγμα νέους τίτλους, καταγράφοντας απώλειες  53.5% από την ονομαστική τους αξία. Το σκεπτικό της απόφασης ήταν να γίνει βιώσιμο το ελληνικό χρέος αλλά όπως αποδείχθηκε, τα μέτρα που λήφθηκαν δεν ήταν αρκετά. Η επιδείνωση του παγκόσμιου οικονομικού κλίματος και η καθυστέρηση της Ελληνικής κυβέρνησης στην εφαρμογή διαρθωτικών αλλαγών οδήγησαν την Ελλάδα σε βαθύτερη ύφεση. Όχι μόνο δεν επετεύχθη η επιστροφή στις αγορές για άντληση κεφαλαίων αλλά πλέον οι πιέσεις των πιστωτών έγιναν ασφυκτικές.

Με ελάχιστη διαπραγματευτική δύναμη η ελληνική κυβέρνηση συνεργασίας προχώρησε στην περαιτέρω λήψη ιδιαίτερα αυστηρών μέτρων λιτότητας, ψηφίζοντας στις αρχές του περασμένου μήνα το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δημοσιονομικής στρατηγικής (ΜΠΔΣ) για την περίοδο 2013-2016. Στη πρόσφατη συνεδρίαση του Eurogroup στις 27/11, μετά από αρκετές διαπραγματεύσεις οι πιστωτές μας (ΕΚΤ-Ευρωπαίοι εταίροι και ΔΝΤ) συμφώνησαν στην παροχή της πολυπόθητης δόσης των €43,7δις σε 4 φάσεις, θέτοντας όμως αρκετές επιπλέον προϋποθέσεις, με απώτερο σκοπό να γίνει βιώσιμο το ελληνικό χρέος. Είναι προφανές από την δισέλιδη ανακοίνωση του Eurogroup (δικό μας highlight) ότι κάθε επιπλέον στήριξη θα συνοδεύεται από αυστηρή εποπτεία και καθημερινή παρακαλούθηση της πορείας των μέτρων του ΜΠΔΣ και κάθε άλλου αναγκαίου μέτρου.

Η δόση των €43,7δις θα εκταμιευθεί ως εξής:

  • €10,6δις για κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών του κράτους
  • €23,8δις, υπό μορφή ομολόγων του EFSF για την επικείμενη ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών
  • τα υπόλόιπα €9,3δις σε 3 δόσεις μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2013, εφόσον έχουμε υλοποιήσει τις δεσμεύσεις μας βάσει του ΜΠΔΣ και ξεκινήσει το νέο φορολογικό εντός του Γενάρη του 2013.

Εξασφαλίσαμε δυο επιπλέον χρόνια για να επιτὐχουμε πρωτογενές πλέονασμα 4,5% του ΑΕΠ (το 2016 από το 2014 που ήταν αρχικά) ενώ θα μειώθει κατά 1% το επιτόκιο για τα δάνεια που έλαβε η Ελλάδα στο πλαίσιο των διμερών δανείων του πρώτου προγράμματος Greek Loan Facility, εφόσον η ελληνική οικονομία εμφανίσει πρωτογενές πλεόνασμα. Επιπλέον, μεταφέρθηκαν 10 χρόνια αργότερα οι πληρωμές των τόκων του δάνειο του EFSF. Τελος αποφασίστηκε η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής των διμερών δανείων και του δανείου από το EFSF για 15 επιπλέον έτη, καθώς και η μερική επαναδιανομή των κερδών από το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων (SMP) στον ειδικό λογαριασμό για την στήριξη της Ελλάδας.

Μια από τις βασικές προυποθέσεις που έθεσε το Eurogroup είναι ότι «ζητήθηκε» από την Ελλάδα έως τις 13 Δεκεμβρίου να έχει ολοκληρώσει ένα πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων  προκειμένου να φτάσει ο δείκτης χρέος προς ΑΕΠ (debt/GDP) στο 124% το 2020 και στο 110% το 2022. Η επαναγορά ομολόγων προβλέπεται να γίνει με ανώτατη τιμή όχι μεγαλύτερη από την αξία που είχαν στο κλείσιμο της δευτερογενούς αγοράς στις 23 Νοεμβρίου.

Οι εταίροι μας συμφώνησαν οτι προκειμένου να διασφαλιστεί η αποπληρωμή των κεφαλαίων που δανείζουν στην Ελλάδα, θα μεταφέρονται σε ειδικό λογαριασμό:

  • Τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις
  • Τα πρωτογενή πλεονάσματα που προβλέπουν να επιτύχουμε βάσει των νέων μέτρων
  • Το 30% του επιπλέον πρωτογενούς πλεονάσματος που θα επιτυγχάνουμε.

Με απλά λόγια, ας θεωρήσουμε οτι ο στόχος για πρωτογενές πλέονασμα είναι 4,5% του ΑΕΠ και το ΑΕΠ έχει διαμορφωθεί στα €270δις και τελικά καταφέρνουμε να επιτύχουμε πρωτογενές πλεόνασμα 6% ως προς το ΑΕΠ, δηλ. €16,2δις. Στον ειδικό λογαριασμό αποπληρωμής χρέους θα μεταφέρουμε το 4,5% (€12,15δις) και από τα υπόλοιπα €4,05δις το 30%, δηλ. €1,21δις, συνολικά €13,36δις. Θα μείνουν λοιπόν στα ταμεία μας μόνο €2,83δις.

Τα σημαντικά έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις, που θα επιτυγχάνει το ΤΑΙΠΕΔ, θα πηγαίνουν επίσης εξ’ολοκλήρου στον ειδικό λογαριασμό αποπληρωμής του χρέους. Φυσικά κάθε έσοδο από την εκμετάλλευση του δημοσίου πλούτου θα πηγαίνει απευθείας στον επενδυτή, που κατά πάσα πιθανότητα θα το έχει αποκτήσει σε τιμή ευκαιρίας…

Για να συνειδητοποιήσει κάποιος τα μεγέθη ας αναλογιστεί οτι σε ετήσια βάση χρειαζόμαστε ως χώρα περίπου €25δις μόνο για πληρωμή συντάξεων. Με το ΜΠΔΣ, για το διάστημα 2013-2016 θα γίνουν περικοπές προκειμένου να «εξοικομηθούν» περι τα €2,7δις ανά έτος από τις κύριες και επικουρικές συντάξεις.

Με την ανεργία να αυξάνεται ραγδαία και την ύφεση να βαθαίνει όλο και περισσότερο υπάρχουν αρκετοί αναλυτές που πιστεύουν ότι  οι προβλέψεις είναι αρκετά αισιόδοξες και οι πιθανότητες επιτυχίας του όλου εγχειρήματος λιγοστές. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τις πηγές χρηματοδότησης και τις αντίστοιχες ανάγκες βάσει των πρόσφατων αποφάσεων. (δηλαδή τι εξοικονομούμε από τις αποφάσεις του Eurogroup και ποιές είναι οι ανάγκες μας)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η απόφαση του πρόσφατου Eurogroup πράγματι δίνει μια προσωρινή ανάσα στη Ελλάδα και ουσιαστικά αποτελεί μια πίστωση χρόνου αλλά ακόμα και με τα νέα μέτρα φαίνεται οτι υπάρχει χρηματοδοτικό κενό 3 δις ευρώ. Η επιτυχία του προγράμματος επαναγοράς είναι αβέβαιη και σίγουρα δεν προσφέρει ιδιαίτερα βραχυπρόθεσμα οφέλη. Αντιθέτως, φαίνεται να προκαλεί περαιτέρω προβλήματα στον τραπεζικό κλάδο – με την ανακοίνωση της απόφασης έχασε 17% της χρηματιστηριακής του αξίας  – καθώς και θέμα ηθικής καθώς αν εξαιρεθούν οι δημόσιοι φορείς (EFSF, EKT, IMF, Bank of Greece)-που κατέχουν το 71% του ελληνικού χρέους- το βάρος αναμένεται να πέσει στις τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία και στα hedge funds και πιθανώς στους «πληγωμένους», από το προηγούμενο «κούρεμα» ιδιώτες μικροεπενδυτές.

Κάτοχοι Ελληνικού Χρέους - Νοέμβριος 2012

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(Περισσότερα για το πρόγραμμα επαναγοράς θα μπορείτε να διαβάσετε  σε επικείμενη ανάλυση.)

Είναι σχεδόν δεδομένο οτι θα χρειαστούμε επιπλέον χρηματοδότηση –και κατ’επέκταση μέτρα λιτότητας – και ότι οι στόχοι του μεσοπρόθεσμου δύσκολα θα επιτευχθούν. Τα διαρθρωτικά μέτρα και τα μέτρα ανάπτυξης καθυστερούν, ενώ από την άλλη τα μέτρα λιτότητας είναι καταστροφικά για την ελληνική οικονομία. Οι προβλέψεις για τα έσοδα γρήγορα θα αναθεωρηθούν προς τα κάτω καθώς η ελληνική κοινωνία είναι αδύνατον να αντέξει τόσο σκληρά και σε κάποιες περιπτώσεις άδικα μέτρα. Ακόμα όμως και αν επιτευχθεί ανάπτυξη και η οικονομία μας επανέλθει, δεν προβλέπεται να αποδεσμευτούμε από τους πιστωτές μας για πολλά έτη ακόμα, καθώς η συγκεκριμένη πολιτική διαμορφώνεται αποκλειστικά με γνώμονα το συμφέρον των πιστωτών μας .

 

Συντονισμένες προσπάθειες για διάσωση της Ευρωζώνης

Η παγκοσμιοποίηση των αγορών έχει δημιουργήσει έντονες συσχετίσεις και πλέον δεν υπάρχει καμία οικονομία που να μην επηρεάζεται από την οικονομική κατάσταση στις χώρες τις οποίες έχει δανείσει ή από τις οποίες έχει δανειστεί.

Η Ιρλανδία ουσιαστικά αποτελεί την πρώτη χώρα της Ευρωζώνης που θα κάνει χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), με σκοπό την διάσωση του τραπεζικού της συστήματος.

Δημόσιο Χρέος ως % του ΑΕΠ

Στο  διάγραμμα δίπλα απεικονίζεται το ποσοστό του κρατικού δανεισμού ως προς το ΑΕΠ για ένα δείγμα Ευρωπαϊκών χωρών με στοιχεία τέλους του 2009. Πέρα από το αναθεωρημένο στις 15 Νοέμβριου ποσοστό της τάξεως του 126,8% για την Ελλάδα, η κατάσταση είναι εξίσου σοβαρή και στις λοιπές χώρες.  Για τις περισσότερες χώρες τα ποσοστά αυτά αποτελούν ιστορικά υψηλές τιμές και είναι ένας από τους λόγους που κάνουν τους κεντρικούς τραπεζίτες αλλά και τους επενδυτές να ανησυχούν.

Η άμεση ενεργοποίηση και ενίσχυση του παραπάνω μηχανισμού στήριξης ήταν αναπόφευκτη, καθώς ενδεχόμενη κατάρρευση του Ιρλανδικού τραπεζικού συστήματος θα συμπαρέσυρε και άλλες χώρες. Μάλιστα, πριν καν γίνει χρήση του ταμείου σταθερότητας ήδη υπάρχουν προτάσεις για επέκταση του, ενδεικτικό της σοβαρότητας του προβλήματος. Ας δούμε όμως τι είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Τον Μάιο ανακοινώθηκε η δημιουργία του από τα 16 μέλη της ευρωζώνης και είναι ουσιαστικά εν ενεργεία από τον Αύγουστο του 2010 με συνολικά κεφάλαια 750δισ ευρώ. Έχει την δυνατότητα να εκδώσει έως 356δις ευρώ σε ομόλογα εγγυημένα από κράτη-μέλη, προκειμένου για την χρηματοδότηση άλλων κρατών-μελών που είναι σε οικονομική δυσμένεια. Επιπλέον, μπορεί να ενισχυθεί με 250δις από το ΔΝΤ καθώς και 60δις από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοπιστωτικής στήριξης. Η διαδικασία χρηματοδότησης έχει ως εξής:

  • Το κράτος-μέλος κάνει αίτημα για στήριξη
  • Η ευρωπαϊκή επιτροπή σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπραγματεύονται τους όρους ενός μνημονίου συνεργασίας.
  • Οι όροι του δανείου συμφωνούνται ανάμεσα στο κράτος-μέλος και τα υπόλοιπα μέλη.
  • Το δάνειο εκταμιεύεται.

Σύμφωνα με τους υπεύθυνους του EFSF απαιτούνται περί της 3-4 εβδομάδες για την ενεργοποίηση ενός προγράμματος στήριξης. Πέρα από τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης και το ΔΝΤ υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα για διμερή δάνεια από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Δανία και η Σουηδία, εξασφαλίζοντας πλήρως την ρευστότητα στις ευρωπαϊκές αγορές.

Έστω και με καθυστέρηση, οι ευρωπαίοι εταίροι φαίνεται να βρήκαν μια φόρμουλα προκειμένου να ανακόψουν την πτώση της ευρωζώνης στηρίζοντας υπό προϋποθέσεις τα δημοσιονομικά αδύναμα κράτη. Το ερώτημα όμως που παραμένει και προβληματίζει, είναι το αν πέρα από τα μέτρα λιτότητας για το «νοικοκύρεμα» των δημόσιων οικονομικών, λαμβάνονται σοβαρά μέτρα για την ανάπτυξη των επιμέρους οικονομιών προκειμένου μελλοντικά να επανέλθουν σε ομαλή πορεία ανάπτυξης, αποδεσμευμένοι από μνημόνια και επιτηρητές.

Το spread της Ιρλανδίας σε σχέση με τη Γερμανία μειώθηκε μετά την ανακοίνωση του σχεδίου στήριξης αλλά παραμένει και πάλι σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, όπως επίσης και το αντίστοιχο της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα ότι οι αγορές είναι αρκετά προβληματισμένες και δεν έχουν προς το παρόν πεισθεί ολοκληρωτικά για την αποτελεσματικότητα του. Απομένει να δούμε αν τελικά στην Ευρώπη των δυο ταχυτήτων, υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση για ουσιαστική επίλυση του δημοσιονομικού προβλήματος.