Τί είναι η επαναγορά ομολόγων; Το αποτέλεσμα της επαναγοράς των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου. Ποιος κέρδισε και ποιος έχασε από το νέο «κούρεμα» στην τιμή των ομολόγων του PSI+.

Featured

ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΤΟΥ PSI+

Έχουν γραφτεί τόσα για την επαναγορά των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου (ΟΕΔ) που ίσως κάποιος απορήσει για την ενασχόληση μας με το συγκεκριμένο θέμα. Ο λόγος όμως είναι απλός, καθώς για μία ακόμη φορά οι περισσότεροι αναμεταδίδουν το ίδιο πράγμα, χωρίς καν να μπουν στον κόπο να εξηγήσουν με σαφήνεια τί είναι η επαναγορά ή ανταλλαγή ομολόγων και ποια τα πραγματικά οφέλη για την Ελλάδα και τους λοιπούς συμμετέχοντες.

Όπως θα καταλάβετε διαβάζοντας το παρόν άρθρο η κατάσταση δεν είναι όπως ακριβώς θέλουν να την παρουσιάσουν κάποιοι. Αντιθέτως, υπάρχουν ορισμένοι που με το νέο «κούρεμα» αποκομίζουν πολύ γρήγορα σημαντικά κέρδη και ουσιαστικά πρόκειται για τα κερδοσκοπικά επενδυτικά κεφάλαια (hedge funds) με έδρα το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη, τα οποία αγόρασαν τους συγκεκριμένους τίτλους του ελληνικού δημοσίου στα χαμηλά του Ιούνιου 2012.

 

Τί σημαίνει όμως επαναγορά ομολόγων;

Επαναγορά ομολόγων είναι η διαδικασία κατά την οποία ο εκδότης προσκαλεί τους πιστωτές του να επιστρέψουν τα αγορασμένα ομόλογα σε τιμή χαμηλότερη της ονομαστικής. Η τιμή που θα πληρώσει ο εκδότης συνήθως ορίζεται σε ένα εύρος τιμών και καθορίζεται βάσει δημοπρασίας. Ανάλογα με την προσφορά διαμορφώνεται το τελικό τίμημα και ο εκδότης εξοφλεί τους επενδυτές. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα κάλεσμα για «κούρεμα» στην ονομαστική τιμή των ομολόγων ενός εκδότη, δεδομένης της πολύ πιθανής αδυναμίας του να εκπληρώσει στο έπακρο τις μελλοντικές του υποχρεώσεις (εναλλακτικές ονομασίες: ανταλλαγή ομολόγων, «κούρεμα» ομολόγων).

 

Ποιο το όφελος από την επαναγορά ομολόγων;

Φανταστείτε ότι τον Ιούνιο πήρατε ένα δάνειο €100χιλ. για 30 χρόνια με επιτόκιο 4% και ο δανειστής σας δέχεται να το εξοφλήσετε σήμερα χωρίς τους μελλοντικούς τόκους και με έκπτωση 60% στο κεφάλαιο. Το σύνολο των τόκων είναι σχεδόν €72χιλ, δηλ. θα έπρεπε να πληρώσετε συνολικά €172χιλ. για την ολική αποπληρωμή του Δανείου.

Ο δανειστής αποφάσισε να σας χαρίσει τους εναπομείναντες τόκους και να εξοφλήσετε την οφειλή σας πληρώνοντας μόλις το 40% του κεφαλαίου, δηλ. €40χιλ. Αλήθεια, ποιος δεν θα δεχόταν μια τέτοια πρόταση;

Στο παραπάνω παράδειγμα η Ελλάδα είναι ο δανειζόμενος, έχοντας εκδώσει ομόλογα αξίας €62,4δις, τα οποία προέκυψαν μετά το πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων του PSI+ (με λήξεις από το 2023 έως το 2042). Ο δανειστής είναι όλοι οι κάτοχοι των εν λόγω ομολόγων – αναλυτικότερα παρακάτω. Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι τα συγκεκριμένα ομόλογα είχαν κουρευτεί με το πρόγραμμα ανταλλαγής (PSI+), στο 53,5% της ονομαστικής τους αξίας και ουσιαστικά η Ελλάδα υποχρέωσε τους επενδυτές να ανταλλάξουν τα ομόλογα τους με νέα ομόλογα συνολικής ονομαστικής αξίας €62,4δις, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του δείκτη Χρέος/ΑΕΠ στο 120%. Απ’ ό,τι φαίνεται παρόλα τα μέτρα λιτότητας και το «κούρεμα» του PSI+, η προσπάθεια διάσωσης απέτυχε και πλέον ο ασθενής χρειάζεται ακόμα ένα ηλεκτροσόκ.

Η ελληνική κυβέρνηση προσκάλεσε στις 3 Δεκεμβρίου (η επίσημη ανακοίνωση) τους δανειστές της σε ένα πρόγραμμα επαναγοράς των ομολόγων του PSI+, έπειτα από τις αποφάσεις του Eurogroup της 27ης Νοεμβρίου και τις «απειλές» του ΔΝΤ ότι θα σταματήσει να χρηματοδοτεί την Ελλάδα, με αρχική προθεσμία υποβολής προσφορών έως την 7η Δεκεμβρίου (τελικά έδωσε παράταση έως 11/12).

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι δανειστές του Ελληνικού δημοσίου, δηλ. οι κάτοχοι των «κουρεμένων» τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου,  πριν την πρόσκληση για επαναγορά ήταν οι παρακάτω:

ομόλογα ελληνικού δημοσιου PSI+

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο αρχικός στόχος ήταν να επαναγοραστούν ομόλογα ονομαστικής αξίας €30δις με μέση τιμή επαναγοράς στο 33,6% της ονομαστικής αξίας.

Για τα κουρεμένα ομόλογα του PSI+, συνολικής ονομαστικής αξίας €62,4δις, η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να πληρώνει κάθε χρόνο στους δανειστές-επενδυτές της τόκους (κουπόνια) και στην λήξη του κάθε τίτλου το αντίστοιχο κεφάλαιο. Στο παρακάτω διάγραμμα απεικονίζονται οι ετήσιες υποχρεώσεις σε τόκους και κεφάλαιο για τα συγκεκριμένα ομόλογα ανά έτος από το 2013 έως και το 2042.

Ετήσιες Υποχρεώσεις σε κουπόνια και κεφάλαιο για τα ομόλογα του PSI+

*Τα ομόλογα του PSI+ «πληρώνουν» κουπόνι ως εξής:

  • 2,00% μέχρι 24.02.2015
  • 3,00 % μέχρι 24.02.2020
  • 3,65% μέχρι 24.02.2021 και
  • 4,30% από το 2/2021 και έπειτα

Δηλαδή, αν και καταφέραμε με το PSI+ να «κουρέψουμε» τις υποχρεώσεις μας προς τους πιστωτές μας, παρόλαυτα για τα νέα ομόλογα ονομαστικής αξίας €62,38δις, οι συνολικές οφειλές σε κουπόνια και κεφάλαιο είναι σχεδόν €109δις. Η μετάθεση όμως των πληρωμών σε βάθος χρόνου είχε ως σκοπό να ανακουφίσει την ελληνική κυβέρνηση βραχυπρόθεσμα, προκειμένου να παρθούν τα απαραίτητα μέτρα για την επάνοδο της οικονομίας. Παρατηρήστε στο διάγραμμα ότι ουσιαστικά από το 2024 και έπειτα αυξάνονται σημαντικά οι ετήσιες υποχρεώσεις μας, καθώς λήγουν σταδιακά οι τίτλοι του PSI+ και τότε θα αρχίσουμε να αποπληρώνουμε και το κεφάλαιο πέρα από τους τόκους.

Η αδυναμία της Ελλάδας να προχωρήσει άμεσα σε διαρθρωτικές αλλαγές και η συνέχιση της παγκόσμιας ύφεσης, οδήγησαν την 27η Νοεμβρίου στην απόφαση του Εurogroup να εγκρίνει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, την δόση των €43,7δις. Μέρος της απόφασης ήταν να προχωρήσουμε στην ανταλλαγή μέρους των ομολόγων του PSI+ (debt buyback) και να την ολοκληρώσουμε έως την 13η Δεκεμβρίου, ημερομηνία πληρωμής ενός σημαντικού τμήματος της δόσης των 43,7δις (διαβάστε περισσότερα για την απόφαση του Eurogroup για την δόση).

 

Πώς καθορίστηκαν οι τιμές επαναγοράς των ελληνικών ομολόγων; Τί αναμένει να κερδίσει η Ελληνική πλευρά;

Το Εurogroup της 27/11 αποφάσισε ότι η τιμή επαναγοράς των ομολόγων δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη της τιμής κλεισίματος της 23ης Νοεμβρίου. Παρόλαυτα, μετά από λίγες ημέρες ο ελληνικός Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ), στην πρόσκληση προς τους κατόχους των ομολόγων του PSI+ , όρισε ένα εύρος τιμών αρκετά υψηλότερο (περίπου 17% – 20% υψηλότερα) από τις τιμές της 23ης Νοεμβρίου. Λογικά το έκανε για να είναι πιο δελεαστική η πρόταση προς τους δανειστές μας. Στόχος του προγράμματος επαναγοράς, βάσει του αρχικού σχεδιασμού για ανταλλαγή των ομολόγων του PSI+, ήταν να ανακουφιστεί η Ελλάδα από μελλοντικούς τόκους και πληρωμές σε κεφάλαιο κατά €52δις, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα:

Σε πρώτη ανάγνωση τα οφέλη είναι σημαντικά αλλά πρέπει να αναλογιστούμε ότι για να γίνει η επαναγορά, η Ελλάδα θα δανειστεί τα απαραίτητα κεφάλαια από το EFSF, το οποίο μεταφράζεται σε επιπλέον τόκους περί του €1δις. (Αξίζει να σημειωθεί ότι η εξοικονόμηση από τα πρόσφατα ιδιαίτερα σκληρά μέτρα του Μεσοπρόθεσμου από την περικοπή των κύριων και επικουρικών συντάξεων για τα επόμενα 4 έτη είναι περίπου €2-3 δις. ανά έτος (περισσότερα για τα μέτρα του μεσοπρόθεσμου εδώ). 

 

Ποια ήταν η αντίδραση της αγοράς στο κάλεσμα της επαναγοράς ομολόγων;

Αμέσως μετά την απόφαση του Eurogroup, τα ελληνικά ομόλογα κατέγραψαν σημαντική άνοδο στην δευτερογενή αγορά, καθώς αρκετοί πόνταραν στην αποφασιστικότητα των Ευρωπαίων να κρατήσουν την Ελλάδα εντός ευρώ, ενώ άλλοι “πίεσαν” την αγορά προς τα πάνω, προκειμένου να υποχρεώσουν την Ελλάδα να προσφέρει καλύτερες τιμές, πράγμα το οποίο και έγινε. Από την ανακοίνωση του Eurogroup έως την λήξη της κατάθεσης προσφορών για την αγορά, τα ομόλογα ελληνικού δημοσίου κατέγραψαν άνοδο 18-20%, φτάνοντας στο πάνω όριο του εύρους που όρισε ο ΟΔΔΗΧ.

Ποιο είναι το τελικό αποτέλεσμα από την επαναγορά των Ελληνικών ομολόγων;

Στις 12/12/2012 η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του ΟΔΔΗΧ, ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της επαναγοράς χρέους. Υπήρξαν προσφορές για ανταλλαγή ομολόγων ονομαστικής αξίας €31,86δις και η μέση προσφερόμενη τιμή κατά τη δημοπρασία διαμορφώθηκε στο 33,8%, αισθητά υψηλότερα από τις προσδοκίες του Eurogroup. Προκειμένου για την ολοκλήρωση της επαναγοράς η Ελλάδα θα χρειαστεί να δανειστεί το ποσό των €11,29δις, έναντι του αρχικού στόχου των €10 δις.

Με τα συγκεκριμένα στοιχεία και δεδομένου ότι θα εκτελεστεί στο έπακρο η ανταλλαγή, το Ελληνικό Δημόσιο έχει όφελος από μελλοντικά κουπόνια και κεφάλαιο που δεν θα πληρώσει, της τάξεως των €45δις.

Η τελική πραγματική ελάφρυνση στο συνολικό ποσό του ελληνικού χρέους είναι περίπου €20δις (10% μονάδες στο προβλεπόμενο ΑΕΠ), λαμβάνοντας υπόψη και το δάνειο από το EFSF για την ολοκλήρωση της επαναγοράς. (διαβάστε λεπτομερώς πως προκύπτει η παραπάνω ελάφρυνση στο πρόσφατο άρθρο μου)

Για τους υπολογισμούς μας υποθέτουμε ότι το δάνειο από το EFSF για την αποπληρωμή των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου θα έχει διάρκεια 20 έτη και η αποπληρωμή του θα ξεκινήσει μετά από 10 έτη. 

Τουλάχιστον λοιπόν για τα συγκεκριμένα ομόλογα, η Ελλάδα καταφέρνει να ανακουφιστεί σημαντικά, κυρίως από το 2023 και έπειτα.

PSI+ Greek Bonds Holders-Annual obligations after the buyback program

Έως και το 2022, η ωφέλεια της Ελλάδας από την επαναγορά ανέρχεται περίπου στα  €10δις, όσα περίπου εξοικονομεί μέχρι το 2016 από τις περικοπές στις κύριες συντάξεις στα πλαίσια του μεσοπρόθεσμου.

Με την παράδοση του συνόλου των ομολόγων των ελληνικών τραπεζών, αλλάζει η κατανομή των κατόχων του ελληνικού χρέους. Σε οποιοδήποτε μελλοντική διαπραγμάτευση με τους πιστωτές μας, η ελληνική κυβέρνηση θα μιλάει με κερδοσκόπους και Ευρωπαίους γραφειοκράτες, οι οποίοι πιθανώς δύσκολα θα συμβιβάζονται και θα μας σύρουν δικαστικώς για δεκαετίες προκειμένου να πληρωθούν εις ολόκληρο. (διαβάστε περισσότερα παρακάτω)

 

Ποιοι συμμετείχαν τελικά στην επαναγορά  των ομολόγων του PSI+;

Δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα ποιοι από τους κατόχους των ΟΕΔ συμμετείχαν στο πρόγραμμα ανταλλαγής, αλλά υπάρχουν πληροφορίες ότι οι ελληνικές τράπεζες υποχρεώθηκαν να συμμετέχουν με το 100% του χαρτοφυλακίου τους, δηλ. περίπου €17δις., καταγράφοντας πραγματική ζημιά, όχι πλέον λογιστική, ίση με 74,3% της αρχικής ονομαστικής αξίας των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου που συμμετείχαν στο PSI+. Οι διοικήσεις των τραπεζών  δεν είχαν και πολλά περιθώρια αντίδρασης στο κάλεσμα του ΟΔΔΗΧ για την επαναγορά των ΟΕΔ, ενόψει της αναγκαίας ανακεφαλαιοποίησής τους από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ), ειδικά εφόσον η συμμετοχή των ξένων δεν ήταν η αναμενόμενη. Τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα ναι μεν οριστικοποιούν μια ιδιαίτερα μεγάλη ζημιά από την έκθεση τους στα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, αλλά από την άλλη εξασφάλισαν την βιωσιμότητα τους. Στη συγκεκριμένη συναλλαγή οι μεγάλοι χαμένοι, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, είναι οι μέτοχοι των τραπεζών, ιδιώτες και θεσμικοί (π.χ. ασφαλιστικά ταμεία), καθώς από το 2007 έχουν χάσει πάνω από 90% της επένδυσης τους στις εν λόγω μετοχές.

Τα ασφαλιστικά ταμεία ναι μεν εξαιρέθηκαν από το πρόγραμμα επαναγοράς αλλά πλήττονται εμμέσως λόγω της περαιτέρω απαξίωσης (τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα) των ελληνικών τραπεζών, μετοχές των οποίων κατέχουν.

Τελικά, πέρα από το Ελληνικό Δημόσιο, κέρδισε κάποιος άλλος από την νέα ανταλλαγή των ομολόγων; 

Ο ρόλος των Hedge Funds στην ελληνική κρίση χρέους.

Το πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων δημιουργεί ένα σοβαρό ηθικό θέμα, καθώς το ελληνικό δημόσιο, αφού πέρασε το βάρος του εγχειρήματος στις ελληνικές τράπεζες, ουσιαστικά συμφωνεί να πληρώσει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σημαντικά ποσά σε διαχειριστές κερδοσκοπικών επενδυτικών κεφαλαίων (hedge funds). Οι ίδιοι άνθρωποι που πριν λίγα χρόνια πόνταραν μέσω των CDS χωρίς να κατέχουν τίτλους ΟΕΔ στην κατάρρευση της χώρας, μετά συμμετείχαν στην επιτροπή για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, σήμερα πανηγυρίζουν για τα τεράστια κέρδη τους στα ελληνικά ομόλογα. Αγόρασαν στα χαμηλά του Ιουνίου και σήμερα σχεδόν μετά από έξι μήνες κατοχυρώνουν κέρδη 200%!!! 

Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν διαχειριστή ενός hedge fund που αγόρασε ΟΕΔ του 2028 τον Ιούνιο του 2012, όνομαστικής αξίας €1δις, στο 15% της ονομαστικής του αξίας, δηλαδή πληρωσε μόλις €150εκατ. Η υποχρέωση της Ελλάδας σε πληρωμές προς τον συγκεκριμένο «επενδυτή» είναι:

  • μέχρι το 2015 να πληρώνει κουπόνι 2% στην ονομαστική αξία του ομολόγου, δηλαδή €20εκατ/έτος.
  • από το 2016 έως το 2020 κουπόνι 3%, δηλ. €30εκατ./έτος 
  • για το 2021 κουπόνι 3,65%, δηλ. €36,5εκατ.
  • και από το 2022 έως και την λήξη, κουπόνι 4,3%, δηλαδή €43εκατ./έτος
  • το 2028, θα πληρώσει το κουπόνι των 43εκατ. συν την ονομαστική αξία του €1δις.

Συνολικά λοιπόν, η Ελλάδα σε κουπόνια οφείλει €550εκατ. έως το 2028 + την ονομαστική αξία του €1δις.

Στα πλαίσια της επαναγοράς, η Ελληνική Κυβέρνηση πρότεινε στον συγκεκριμένο επενδυτή να του πληρώσει σήμερα περί τα 415εκατ και να λήξει η υποχρέωσή της.

Και το ερώτημα είναι, γιατί μια χώρα που δεν έχει καθόλου ρευστότητα να δανειστεί σήμερα επιπλέον κεφάλαια και να πληρώσει 415εκατ στον κο Hedge Fund, ενώ εναλλακτικά θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια από το δάνειο του EFSF για την ανάπτυξη και επάνοδο της στις αγορές; 

Τα συγκεκριμένα κεφαλαία είναι καθαρά κερδοσκοπικά και εκμεταλλεύτηκαν την συγκυρία παραμονές των εκλογών στην Ελλάδα, αγοράζοντας ελληνικά ομόλογα σε τιμή ευκαιρίας. Θυμηθείτε τα αρνητικά άρθρα για την Ελλάδα και τις απειλές ότι καταστρεφόμαστε και πάμε στην δραχμή και πολλά άλλα. Η συνολική θέση των hedge funds στα ελληνικά ομόλογα του PSI+, εκτιμάται ότι είναι σχεδόν €16-24δις και οι εκτιμήσεις ότι τελικά συμμετέχουν στο πρόγραμμα επαναγοράς σε ποσοστό 30-40%.

Ένα μεγάλο μέρος των κεφαλαίων, που θα χρειαστεί να δανειστούμε για την επαναγορά, θα διατεθούν για να κατοχυρώσουν πολύ σύντομα τεράστια κέρδη τα hedge funds. Υπάρχει δε μια άλλη ειδική κατηγορία hedge fund – τα λεγόμενα vulture funds – επενδυτικές εταιρίες «αρπακτικά» – τα οποία επενδύουν σε χώρες υπό κατάρρευση και μετά διεκδικούν, μέσω της δικαστικής οδού, να πληρωθούν εις ολόκληρο, δεσμεύοντας ότι περιουσιακό στοιχείο μπορούν. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Elliotτ Associates, η οποία βρίσκεται σε πολυετή διαμάχη με την κυβέρνηση της Αργεντινής και κατάφερε προ διμήνου μέσω δικαστηρίου να ακινητοποιήσει ένα πλοίο του πολεμικού ναυτικού της Αργεντινής στην Αφρικη, ως πληρωμή για τα ομόλογα που είχε αγοράσει πριν 10+ χρόνια και η Αργεντινή τα “κούρεψε”! (θα επανέλθουμε με εκτενή ανάλυση για το ρόλο των συγκεκριμένων εταιριών στην διαμόρφωση κρίσεων και την κατάρρευση κρατών). Διαβάστε χαρακτηριστικά το παρακάτω άρθρο των New York Times για το πώς ωφεληθήκαν τα hedge funds από το πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων.

 

Το βάρος του προγράμματος ανταλλαγής των ελληνικών ομολόγων έπεσε στις πλάτες των ελληνικών τραπεζών καθώς υπήρξαν πιέσεις,κυρίως από το ΔΝΤ, για την επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος και η Ελλάδα επέλεξε την εύκολη λύση. Ναι μεν, το ελληνικό δημόσιο κέρδισε από την συγκεκριμένη ιστορία αλλά μελλοντικά ενδεχομένως να μας κοστίσει ιδιαίτερα ακριβά, καθώς κάθε νέα συμφωνία στήριξης συνοδεύεται και από σκληρότερες προϋποθέσεις και όρους. Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει άμεσα και με πλήρη διαφάνεια για το ποιοι είναι οι κάτοχοι των ελληνικών ομολόγων και να προστατέψει τα συμφέροντα του ελληνικού λαού από τυχοδιώκτες. Τα αρπακτικά επενδυτικά κεφάλαια του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης κυριολεκτικά “τρίβουν” τα χέρια τους όσο βυθιζόμαστε περισσότερο στα χρέη.

Σε μια οικονομία που καταρρέει, υπό το βάρος σκληρών μέτρων λιτότητας, το πολιτικό σύστημα κάνει ασκήσεις επι χάρτου και ελπίζει να βγούν τα νούμερα και οι προβλέψεις. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα θα αναγκαστούν να παραδεχτούν και πάλι οτι “έχουμε μείνει πίσω” και θα ζητάνε νέα μέτρα και θυσίες από τον ελληνικό λαό. Δείτε για παράδειγμα το φιάσκο με τον φόρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, όπου κάνανε προβλέψεις για επιπλέον έσοδα αλλά λογαριάσαν χωρίς τον ξενοδόχο. Το μεγαλύτερο ποσοστό των πολιτών δεν κάνει χρήση του καλοριφερ γιατί δεν έχει ρευστότητα να αγοράσει πετρέλαιο. Όσο περνάει ο καιρός η κατάσταση θα επιδεινώνεται γιατί πολύ απλά δεν είναι δυνατόν να εξαθλιώνεις την καταναλώση και να περιμένεις να ανακάμψει η οικονομία.