Συντονισμένες προσπάθειες για διάσωση της Ευρωζώνης

Η παγκοσμιοποίηση των αγορών έχει δημιουργήσει έντονες συσχετίσεις και πλέον δεν υπάρχει καμία οικονομία που να μην επηρεάζεται από την οικονομική κατάσταση στις χώρες τις οποίες έχει δανείσει ή από τις οποίες έχει δανειστεί.

Η Ιρλανδία ουσιαστικά αποτελεί την πρώτη χώρα της Ευρωζώνης που θα κάνει χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), με σκοπό την διάσωση του τραπεζικού της συστήματος.

Δημόσιο Χρέος ως % του ΑΕΠ

Στο  διάγραμμα δίπλα απεικονίζεται το ποσοστό του κρατικού δανεισμού ως προς το ΑΕΠ για ένα δείγμα Ευρωπαϊκών χωρών με στοιχεία τέλους του 2009. Πέρα από το αναθεωρημένο στις 15 Νοέμβριου ποσοστό της τάξεως του 126,8% για την Ελλάδα, η κατάσταση είναι εξίσου σοβαρή και στις λοιπές χώρες.  Για τις περισσότερες χώρες τα ποσοστά αυτά αποτελούν ιστορικά υψηλές τιμές και είναι ένας από τους λόγους που κάνουν τους κεντρικούς τραπεζίτες αλλά και τους επενδυτές να ανησυχούν.

Η άμεση ενεργοποίηση και ενίσχυση του παραπάνω μηχανισμού στήριξης ήταν αναπόφευκτη, καθώς ενδεχόμενη κατάρρευση του Ιρλανδικού τραπεζικού συστήματος θα συμπαρέσυρε και άλλες χώρες. Μάλιστα, πριν καν γίνει χρήση του ταμείου σταθερότητας ήδη υπάρχουν προτάσεις για επέκταση του, ενδεικτικό της σοβαρότητας του προβλήματος. Ας δούμε όμως τι είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Τον Μάιο ανακοινώθηκε η δημιουργία του από τα 16 μέλη της ευρωζώνης και είναι ουσιαστικά εν ενεργεία από τον Αύγουστο του 2010 με συνολικά κεφάλαια 750δισ ευρώ. Έχει την δυνατότητα να εκδώσει έως 356δις ευρώ σε ομόλογα εγγυημένα από κράτη-μέλη, προκειμένου για την χρηματοδότηση άλλων κρατών-μελών που είναι σε οικονομική δυσμένεια. Επιπλέον, μπορεί να ενισχυθεί με 250δις από το ΔΝΤ καθώς και 60δις από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοπιστωτικής στήριξης. Η διαδικασία χρηματοδότησης έχει ως εξής:

  • Το κράτος-μέλος κάνει αίτημα για στήριξη
  • Η ευρωπαϊκή επιτροπή σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπραγματεύονται τους όρους ενός μνημονίου συνεργασίας.
  • Οι όροι του δανείου συμφωνούνται ανάμεσα στο κράτος-μέλος και τα υπόλοιπα μέλη.
  • Το δάνειο εκταμιεύεται.

Σύμφωνα με τους υπεύθυνους του EFSF απαιτούνται περί της 3-4 εβδομάδες για την ενεργοποίηση ενός προγράμματος στήριξης. Πέρα από τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης και το ΔΝΤ υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα για διμερή δάνεια από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Δανία και η Σουηδία, εξασφαλίζοντας πλήρως την ρευστότητα στις ευρωπαϊκές αγορές.

Έστω και με καθυστέρηση, οι ευρωπαίοι εταίροι φαίνεται να βρήκαν μια φόρμουλα προκειμένου να ανακόψουν την πτώση της ευρωζώνης στηρίζοντας υπό προϋποθέσεις τα δημοσιονομικά αδύναμα κράτη. Το ερώτημα όμως που παραμένει και προβληματίζει, είναι το αν πέρα από τα μέτρα λιτότητας για το «νοικοκύρεμα» των δημόσιων οικονομικών, λαμβάνονται σοβαρά μέτρα για την ανάπτυξη των επιμέρους οικονομιών προκειμένου μελλοντικά να επανέλθουν σε ομαλή πορεία ανάπτυξης, αποδεσμευμένοι από μνημόνια και επιτηρητές.

Το spread της Ιρλανδίας σε σχέση με τη Γερμανία μειώθηκε μετά την ανακοίνωση του σχεδίου στήριξης αλλά παραμένει και πάλι σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, όπως επίσης και το αντίστοιχο της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα ότι οι αγορές είναι αρκετά προβληματισμένες και δεν έχουν προς το παρόν πεισθεί ολοκληρωτικά για την αποτελεσματικότητα του. Απομένει να δούμε αν τελικά στην Ευρώπη των δυο ταχυτήτων, υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση για ουσιαστική επίλυση του δημοσιονομικού προβλήματος.

Αναταράξεις στην Ευρωζώνη, με πρωταγωνίστρια την Ιρλανδία. Μια κρίση διαφορετική από την ελληνική..

Η επιδείνωση των προβλέψεων για τα δημοσιονομικά των αδύναμων χωρών της Ευρωζώνης, ουσιαστικά τις “ωθεί” εκτός αγορών κεφαλαίου μιας και πλέον οι αποδόσεις που πρέπει να πληρώσουν για να προσελκύσουν ομολογιακούς επενδυτές είναι αρκετά υψηλές.

Πέρα λοιπόν από την Ελλάδα, που σχεδόν εδώ και 1 χρόνο αδυνατεί να δανειστεί από τις αγορές, σιγά-σιγά έρχονται στην ίδια κατάσταση και οι λοιπές χώρες που σχηματίζουν τον άξονα των αδύναμων δημοσιονομικά χωρών της Ευρωζώνης (Προς το παρόν η Ιταλία είναι στην καλύτερη κατάσταση από τις πέντε, αν και το χρέος της ως προς το ΑΕΠ είναι 115%(!))  Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Ιρλανδίας, της οποίας το 10-ετές ομόλογο έχει καταγράψει ανάλογη πορεία με το αντίστοιχο ελληνικό, με την απόδοση του το τελευταίο 6μήνο να είναι αυξημένη κατά 411 μονάδες βάσης (4,11%) στο 8,669%. Η διαφορά επιτοκίου (spread) στο 10-ετές ομόλογο της Ιρλανδίας σε σχέση με το αντίστοιχο Γερμανικό καταγράφει ιστορικά υψηλά στις 646 μονάδες βάσης, προβληματίζοντας έντονα τις αγορές και επηρεάζοντας τις μετοχικές αγορές αλλά και την ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολαρίου.

Με άλλα λόγια, την ίδια στιγμή που η Γερμανία πρέπει να πληρώσει σε ετήσια βάση τόκο 2,409% για να δανειστεί για 10 χρόνια, οι αγορές ζητούν από την Ελλάδα ετήσια απόδοση ίση με 11,396%, την Ιρλανδία 8,669% και την Πορτογαλία 6,882%, επιτόκια που υποδηλώνουν σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα.

Στο παρακάτω διάγραμμα απεικονίζεται η πορεία των CDS – ασφάλιστρων κινδύνου έναντι πιθανής χρεοκοπίας του εκάστοτε εκδότη-όπου είναι ενδεικτική η επιδείνωση, έτσι όπως αποτυπώνεται στις σχετικές αγορές.

H Ιρλανδία έχει δημόσιο χρέος 132,3δις δολάρια ήτοι 57,6% του ΑΕΠ της ενώ η Ελλάδα έχει συνολικό δημόσιο χρέος 438δις Δολάρια, το οποίο είναι 126,8% του ΑΕΠ της χώρας. Στην Ιρλανδία το πρόβλημα προέρχεται από τον υπερδανεισμό των τραπεζών ενώ στην Ελλάδα από τον υπερδανεισμό του κράτους.  (σε επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθούμε πιο διεξοδικά με την σύγκριση των επιμέρους ευρωπαϊκών οικονομιών).

Το 2011 θα είναι αρκετά δύσκολο για το ελληνικό δημόσιο καθώς οι υποχρεώσεις σε πληρωμές τόκων και κεφαλαίου από παλαιότερα έτη ανέρχονται περίπου στα 43δις ευρώ. Και εφόσον είναι αδύνατον να δανειστούμε από τις αγορές με επιτόκια της τάξεως του 10-12% θα συνεχίσουμε να εξαρτόμαστε αποκλειστικά από τα λεφτά του μνημονίου, τα οποία έρχονται ίσα ίσα για να καλύυψουν τις  παραπάνω υποχρεώσεις και μάλιστα με συνεχή επίβλεψη της αποτελεσματικότητας των μέτρων εξυγίανσης της οικονομίας.

Η Ελληνική οικονομία έχει ανάγκη τις διαρθρωτικές αλλαγές για να γίνει ανταγωνιστική και να προσελκύσει ξένες επενδύσεις σε αντίθεση με την Ιρλανδία που αν καταφέρει να σώσει τις τράπεζες της θα είναι πιο εύκολο να ανακάμψει καθώς έχει εδώ και χρόνια δημιουργήσει ένα περιβάλλον φιλικό στις ξένες επενδύσεις, προσελκύοντας εταιρείες όπως η Google, Intel, Microsoft.