Ποιό ήταν το “κέρδος” της Ελλάδας από την επαναγορά ομολόγων;

Featured

Μετά από σχετικά ερωτήματα αναγνωστών και δεδομένης της οριστικής απόφασης του Eurogroup για την παροχή μέρους της πολυπόθητης δόσης περιγράφουμε αναλυτικά το τί κέρδισε η Ελλάδα από το πρόγραμμα επαναγοράς (ή ανταλλαγής ομολόγων) του PSI+. Αν δεν τα πάτε καλά με τα νούμερα ίσως δεν απολαύσετε ιδιαίτερα την παρακάτω ανάλυση αλλά συγκρατήστε οτι τελικά καταφέρνουμε να μειώσουμε το δανεισμό μας ως χώρα περί τα 20δις ευρώ ή αλλιώς 10% επί του ΑΕΠ μας.

Greece crisis: debt buyback results

Η τελική συμφωνία της 13ης Δεκεμβρίου από το Eurogroup άλλαξε κάπως τα δεδομένα, καθώς τελικά δεν θα πάρουμε επιπλέον δάνειο για την κάλυψη του συνόλου της επαναγοράς, αλλά αντ’ αυτού θυσιάστηκε ένα σημαντικό έρος της πολυπόθητης δόσης: (περισσότερες λεπτομέρειες για την απόφαση για την δόση εδώ http://bit.ly/Eurogroup13Dec2012)

Η συνολική ονομαστική αξία των ομολόγων, που προέκυψαν μετά το τελευταίο κούρεμα(ή αλλιώς PSI +), ήταν €62,38δις. Αυτό το ποσό είναι μόλις ένα μέρος του συνολικού δημοσίου χρέους της χώρας.  Δείτε το διάγραμμα εδώ για το πως κατανέμεται το συνολικό χρέος της Ελλάδας σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις. (http://www.leimonis.com/2012/12/apofasi-eurogroup-gia-dosi-pros-tin-ellada/)

Η πρόσκληση του ΟΔΔΗΧ, για επαναγορά των ομολόγων του PSI+, αφορούσε σε ομόλογα ονομαστικής αξίας €61,44δις ( και όχι €62,38δις, μια διαφορά που δεν γράφτηκε/σχολιάστηκε πουθενά) και ουσιαστικά ο αρχικός στόχος ήταν να “κουρευτούν” τα 30δις από τα 61,44 δις.

Καταφέραμε να “αποδεχτούν” την επαναγορά ομολογιούχοι, που κατείχαν ομόλογα συνολικής ονομαστικής αξίας €31,86δις(κυρίως οι ελληνικές τράπεζες υπό την πιέση της επικείμενης ανακεφαλαιοποιήσης τους). Αυτοί δηλ. συμφώνησαν αντί λαμβάνουν έως το 2042 τα ετήσια κουπόνια τους και το κεφάλαιο στη λήξη της εκάστοτε έκδοσης (24,42 σε κουπόνια+ 31,86 = συνολικά 56,28δις), να πληρωθούν σήμερα (ουσιαστικά σε διάστημα 6μηνού) μόλις 11,29δις. Αποδέχτηκαν δηλαδή ένα νέο κούρεμα στην ονομαστική αξία των ομολόγων και ουσιαστικά με την επαναγορά οριστικοποιήθηκε και η συνολική ζημιά τους (ή τεράστιο κέρδος για αυτούς που αγόρασαν στα χαμηλά του Ιουνίου) από την επένδυση στα ελληνικά ομόλογα. Η διαφορά της επαναγοράς από το κούρεμα είναι οτι με την επαναγορά ο επενδυτής ουσιαστικά αποδέχεται την ζημιά και την οριστικοποιεί ενώ με το κούρεμα πάντα υπάρχει το ενδεχόμενο να ανακάμψει η αγορά και να μπορέσεις μελλοντικά να κερδίσεις μέρος από τις απώλειες σου.

Ουσιαστικά για τα συγκεκριμένα ομόλογα οφείλαμε να πληρώνουμε ως χώρα περίπου 56δις σε κουπόνια και κεφάλαιο και τελικά πληρώνουμε (και τους εξοφλούμε) μόλις τα 11,29δις –> όφελος περί τα €50δις από μελλοντικές πληρωμές που δεν θα κάνουμε, αφού συνυπολογίσουμε ότι για να δώσουμε σήμερα πίσω τα 11,29δις, λαμβάνουμε επιπλέον δάνειο €5,4δις από το EFSF.

Οπότε σε όρους ονομαστικής αξίας το ελληνικό χρέος, όσον αφορά τα ομόλογα του PSI+, μειώνεται από 62,38 δις στα 30,52δις (62,38δις – 31,86δις). Λαμβάνοντας υπόψιν το πρόσθετο δάνειο από το EFSF  –> http://bit.ly/Eurogroup13Dec2012 στην καλύτερη περίπτωση θα πληρώσουμε έξτρα τόκους από €300εκατ- 1δις.

Τελικά η καθαρή ωφέλεια για το ελληνικό δημόσιο θα είναι τα 31,86δις μειον το κεφάλαιο (και οι σχετικοί τόκοι) που δανειζόμαστε για να “κουρέψουμε” – αποπληρώσουμε σήμερα τους δανειστές μας, δηλαδή περί τα 20δις ευρώ ή διαφορετικά ένα 10% επί το προβλεπόμενουΑΕΠ των 200δις.

Βεβαίως και είναι σημαντικά τα κέρδη αλλά αξίζει να αναλογιστεί κανείς οτι μέρος από τα χρήματα της δόσης πηγαίνει στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, οι οποίες ουσιαστικά ρισκάρουν να κρατικοποιηθούν, και ένα άλλο μέρος “χαραμίζεται” για την αποπληρωμή των κερδοσκόπων – hedge funds, που λειτουργούν παγκοσμίως υπό χαλαρό εποπτικό καθεστώς με την ανοχή του πολιτικού συστήματος.

Το νέο PSI, όπως αποφασίστηκε στις 26/10 – Κούρεμα 50% στα ελληνικά ομόλογα

 Εθελοντικό “Κούρεμα” 50% στα ελληνικά ομόλογα

Προκειμένου για την βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους αλλα και την γενικότερη ομαλοποίηση και σύγκλιση των ευρωπαϊκών οικονομιών, στην Σύνοδο Κορυφής της 26.10.2011, αποφασίστηκε απο τους Ευρωπαίους ηγέτες η λήψη μιας σειράς νέων μετρων.

Ανάμεσα σε αυτά είναι και η απόφαση για αλλαγή των όρων ανταλλαγής του PSI, προτείνοντας δραστικό, πλην όμως εθελοντικό, «κούρεμα» στο 50% της ονομαστικής αξίας των ελληνικών κρατικών ομολόγων, με παράλληλη επέκταση της εποπτείας για την εφαρμογή των διαρθρωτικών αλλαγών και οποιοδήποτε άλλων μέτρων προς επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων της Ελλάδας. Τα ελληνικά ομόλογα που περιλαμβάνονται στο νέο PSI, αφορούν όλες τις εκδόσεις και δεν σταματούν πλεον σε αυτα που έληγαν εως το 2020. (Διαβάστε εδώ σχετικά με το αρχικό PSI και γιατί δεν προχώρησε)

Το “κουρέμα” στην αξία των ομολόγων της τάξεως του 50%, αυτόματα κάνει αναγκαία την ανακεφαλαιοποιήση του Ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, για αυτό και οι εταιροι συμφώνησαν στην ενισχυση του EFSF (Ευρωπαΐκο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας). Τα κεφάλαια του EFSF θα προσεγγίσουν πλέον το 1 τρις ευρώ, σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης και στήριξης των αδύναμων δημοσιονομικά χωρών.  Οι χώρες της ευρωζώνης θα συμβάλλουν στο νέο PSI με συνολικά κεφάλαια 30δις ευρώ, με περαιτέρω δυνατότητα χρηματοδότησης έως το 2014 για επιπλέον 100δις.

Τελικά ποια ομόλογα θα “κουρευτούν”;

Αναφορικά με την Ελλάδα το προτεινόμενο κούρεμα αφορά πλεον ομόλογα αξίας περί των 200δις ευρώ, εξαιρουμένων και πάλι των ομολόγων που κατέχει η ΕΚΤ, χωρίς όμως να είναι βέβαιο ότι θα συμμετέχουν όλοι οι φορείς του ιδιωτικού τομέα, με τις πρώτες εκτιμήσεις να μιλάνε για εθελοντική συμμετοχή της τάξεως του 50-70%. Η 15-σελιδη ανακοίνωση των Ευρωπαίων ηγετών (στα αγγλικά και στα ελληνικά) ήταν σχετικά γενική και δεν μπαίνει σε λεπτομέρειες για αρκετά θέματα, που ενδεχομένως να αποτελέσουν ‘αγκάθια’ στην υλοποίηση των νέων αποφάσεων. Χαρακτηριστικό είναι ότι ούτε για την Ελλάδα αλλα ούτε για την υπόλοιπη ευρωζώνη δεν υπάρχει σαφής αναφορά για τα μέτρα ανάπτυξης που πρέπει να ληφθούν για την έξοδο απο την κρίση, παρα μόνο γενικές αναφορές. (Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να διαβάσετε την παράγραφο 10 της ανακοίνωσης..)

Πότε τελικά θα υλοποιηθεί το  νέο PSI;

Οι εκτιμήσεις είναι ότι η εφαρμογή του τελικού προγράμματος PSI, μπορεί να υλοποιηθεί στις αρχές του 2012, αφού θα έχουν συμφωνηθεί και αποσαφηνιστεί οι ακριβείς όροι ανταλλαγής και κυρίως έχει ενισχυθεί ανάλογα ο μηχανισμός στήριξης του χρηματοπιστωτικού συστήματος στην Ευρωζώνη. Οι ευρωπαίοι ηγέτες δήλωσαν αποφασισμένοι να δώσουν λύση αλλα υπάρχει αρκετός δρόμος μέχρι την ουσιαστική υλοποίηση των αποφάσεων της 26ης Οκτωβρίου και σίγουρα δεν είναι ώρα για πανηγυρισμούς.

Το νέο PSI εξασφαλίζει σημαντική ρευστότητα στην Ελλάδα αλλα υπάρχουν αρκετές λεπτομέρειες που πρέπει να αποσαφηνιστούν καθώς και αμφιβολίες αναφορικά με τα μέτρα ανάπτυξης, την αποτελεσματικότητα των φοροεισπρακτικων μηχανισμών, τις περικοπές των δαπανών, και την επιτυχία των ιδιωτικοποιήσεων. Πρόκειται για τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που εώς σήμερα δεν κατάφερε να επιτύχει καμία ελληνική κυβέρνηση και πλέον υποχρεούται να εφαρμόσει η παρούσα κυβέρνηση υπό την αυστηρή και καθημερινή εποπτεία των Ευρωπαίων εταίρων.

Τι είναι το PSI και τι σημαίνει για τους κατόχους ελληνικών ομολόγων

Μετά την σύνοδο των χωρών της Ευρωζώνης στις 21 Ιουλίου, στα πλαίσια της προσπάθειας εύρεσης λύσης για το  δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας αλλά και της Ευρωζώνης γενικότερα, πέρα από το νέο πακέτο στήριξης προς την Ελλάδα, αποφασίστηκε να προταθεί στους ιδιώτες κατόχους ελληνικών ομολόγων ένα πρόγραμμα ανταλλαγής τους χρέους τους με νέα ομόλογα μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας και με την προαιρετική αποδοχή “κουρέματος” 21% στην ονομαστική αξία των ομολόγων.

Περί τα τέλη Αυγούστου η ελληνική κυβέρνηση δημοσιοποίησε περισσότερες λεπτομέρειες για την όλη διαδικασία, αναγνωρίζοντας ότι χωρίς την προαιρετική αναδιάρθρωση του χρέους, η δυνατότητα εκπλήρωσης των μελλοντικών υποχρεώσεων του κράτους ενδέχεται να καταστεί ιδιαίτερα προβληματική. Παρόλο λοιπόν που ξεκαθάρισε το τοπίο αναφορικά με τα ομόλογα που θα περιληφθούν στο πρόγραμμα ανταλλαγής (βλέπε διάγραμμα) καθώς και τις προτεινόμενες επιλογές των κατόχων ελληνικών ομολόγων, το PSI (Private Sector Involvement) δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί, κυρίως λόγω της επιδείνωσης της δημοσιονομικής κατάστασης της Ελλάδας.

Πλέον έχουν ενταθεί οι συζητήσεις για μια νέα εκδοχή του PSI, σαφώς πιο επώδυνη για τους κατόχους των ελληνικών ομολόγων, η οποία όμως μπορεί να είναι και πιο ρεαλιστική από το αρχικό σχέδιο.

Οι 4 επιλογές του (αρχικού) PSI

Στο αρχικό σχεδιασμό του PSI, υπάρχουν τέσσερις επιλογές, με τις 2 πρώτες να αφορούν ανταλλαγή στο 100% της ονομαστικής αξίας των ομολόγων ενώ οι υπόλοιπες αλλαγές προβλέπουν «κούρεμα» 21%. Πέρα από την 4η επιλογή που δίνει την δυνατότητα ανταλλαγής με την απόκτηση ενός 15ετούς ομόλογου με σταθερό κουπόνι 6,20%, οι υπόλοιπες επιλογές αφορούν την ανταλλαγή των παλαιών ομολόγων με νέα ομόλογα, μέσης χρονικής διάρκειας 30 ετών.

Τι μέρος του ελληνικού χρέους περιλαμβάνεται στο PSI;

Στο διάγραμμα απεικονίζονται τα συνολικά ποσά που μπορούν να περιληφθούν στο πρόγραμμα, βάση του αρχικού σχεδιασμού. Δεδομένης της δήλωσης εκ μέρους της ΕΚΤ ότι δεν θα συμμετέχει, ουσιαστικά το πρόγραμμα αφορά τους κατόχους εκτός ΕΚΤ, με συνολικά κεφάλαια σε ελληνικά ομόλογα, της τάξεως των 60δις για την περίοδο 2011-2014 και 90δις για την περίοδο 2014-2020.  Προκειμένου να ενεργοποιηθεί το πρόγραμμα, η ελληνική κυβέρνηση έχει θέσει σαν ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής το 90%, δηλαδή ουσιαστικά προσδοκά την αποδοχή ανταλλαγής ομολόγων συνολικής αξίας 135δις [90%* (60+90) ] μέχρι και το 2020, ελπίζοντας μάλιστα ένα σημαντικό μέρος να επιλέξει να προχωρήσει σε ανταλλαγή ομολόγων με «κούρεμα» της τάξεως του 21% (με αντάλλαγμα υψηλότερο κουπόνι).

Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κεφαλαίων είναι στα “χέρια” ελληνικών και ευρωπαικών τραπεζών (δείτε λεπτομερώς στην παρακάτω λίστα με τους μεγαλύτερους κατόχους ελληνικών ομολόγων) και είναι και ένας από τους λόγους για την έντονη πτώση των μετοχών τους το τελευταίο διάστημα.

Σύμφωνα όμως με πρόσφατες ανακοινώσεις οι περισσότεροι επενδυτές επιλέγουν την 1η επιλογή δηλώνοντας διατεθιμένοι να ανταλλάξουν τις υφιστάμενες εκδόσεις με νέες 30ετούς διαρκείας, αποφεύγοντας τις επιλογές που προβλέπουν “κούρεμα”. Οι περισσότερες ελληνικές τράπεζες έχουν εδώ και καιρό προχωρήσεις σε προβλέψεις στους ισολογισμούς τους, προεξοφλόντας το “κούρεμα” του αρχικού PSI, αλλά πλέον υπάρχει έντονη ανησυχία οτι θα χρειαστεί περαιτέρω “κούρεμα” και επομένως ανακεφαλαιοποιήση (recapitalisation) αρκετών τραπεζών.

Πιθανότητα για νέο PSI*

(* H Σύνοδος Κορυφής των Ευρωπαίων αποφάσισε να λάβει μέτρα για την στήριξη του ευρώ. Διαβάστε εδώ το άρθρο μου για το νέο PSI.)

Η εφαρμογή του προγράμματος ανταλλαγής του ελληνικού χρέους δεν έχει ακόμα προχωρήσει, καθώς είναι άμεσα συνδεδεμένη με το δεύτερο πακέτο στήριξης από την τρόικα, η οποία δεν φαίνεται διατεθειμένη να ενεργοποιήσει το 2ο πακέτο στήριξης, αν η Ελλάδα δεν αποδείξει ότι προχωρά ικανοποιητικά με τις διαρθρωτικές αλλαγές και την εφαρμογή του μνημονίου, που προέκυψε από το πρώτο πακέτο στήριξης των 110δις, τον Μάιο του 2010.

Προκειμένου για την βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους υπάρχουν πλέον προτάσεις για αλλαγή των όρων ανταλλαγής του PSI, πιθανώς με ομόλογα μεγαλύτερης διάρκειας, χαμηλότερο κουπόνι καθώς και για πιο δραστικό «κούρεμα» της αξίας των ομολόγων(από 40 έως 60%) αλλά και επέκταση των ομολόγων που θα περιληφθούν στο πρόγραμμα (έως και το 2035).

  Ένα τέτοιο ενδεχόμενο αλλάζει δραστικά τα δεδομένα και προκαλεί πονοκεφάλους, κυρίως στις ευρωπαικές τράπεζες που κατέχουν σημαντικά ποσά σε ελληνικά ομόλογα καθώς ένα πιθανό “κουρέμα” στην αξία των ομολόγων της τάξεως του 50%, αυτόματα θα κάνει αναγκαία την ανακεφαλαιοποιήση του Ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος. Το πρόβλημα είναι οτι στην παρούσα κατάσταση θα είναι δύσκολο να γίνει ανακεφαλαιοποιήση “εκ των έσω” άρα αναγκαστικά αρκετές τράπεζες θα καταφύγουν σε κρατικά κεφάλαια.

Έχω αγοράσει ελληνικά  ομόλογα, είμαι υποχρεωμένος να ενταχθώ στο PSI;

Οι ιδιώτες επενδυτές που επέλεξαν να επενδύσουν μέρος των οικονομιών τους σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου το πιο πιθανό είναι να μην επηρεαστούν από οποιοδήποτε κούρεμα λάβει χώρα. Το PSI αφορά τις τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικούς οργανισμούς και όχι τους μεμομωνομένους επενδυτές  των ελληνικών ομολόγων και ακόμα και για αυτούς στα χαρτιά είναι “εθελοντικό”. Το επόμενο διάστημα θα αποσαφηνιστεί το πλαίσιο και θα μπορούμε με σιγουριά να περιγράψουμε τις συνέπειες από το “κούρεμα” των ελληνικών ομολόγων.

Πότε τελικά θα υλοποιηθεί το  PSI;

Οι εκτιμήσεις είναι ότι η εφαρμογή του τελικού προγράμματος PSI, μπορεί να υλοποιηθεί περί τον Δεκέμβρη, αφού θα έχουν συμφωνηθεί και αποσαφηνιστεί οι ακριβείς όροι ανταλλαγής και κυρίως έχει ενισχυθεί ανάλογα ο μηχανισμός στήριξης του χρηματοπιστωτικού συστήματος στην Ευρωζώνη. Είναι προφανές ότι η πιθανότητα μεγαλύτερου κουρέματος ενέχει τον κίνδυνο να προκύψει η ανάγκη σημαντική ανακεφαλαιοποιήσης του τραπεζικού συστήματος στο σύνολο της Ευρωζώνης, και αυτό είναι κάτι που πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά για να μην προκαλέσει κραδασμούς στην Ευρωζώνη. Κυρίως όμως πρέπει επιτέλους να καταφέρουν να συνεννοηθούν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί…Tα κέντρα λήψης αποφάσεων αν και αποφάσισαν τον Ιούλιο να στηρίξουν περαιτέρω την Ελλάδα, έδειξαν οτι δεν μπορούν να συντονιστούν για την εξεύρεση μιας οριστικής λύσης με αποτέλεσμα τους τελευταίους μήνες να κυκλοφορούν διαφορετικές φήμες για την τύχη της Ελλάδας. Πλέον φαίνεται να συνειδητοποιήσαν οτι το δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας πρέπει να αντιμετωπιστεί πιο δραστικά και οτι δεν είναι κάτι που αφορά μια μόνο χώρα αλλά ολόκληρη την Ευρωζώνη.  Ακόμα και τώρα όμως υπάρχουν διαφωνίες για το ποιος είναι τελικά ο πιο σωστός τρόπος αντιμετώπισης του δημοσιονομικού προβλήματος στην Ευρωζώνη.

Αν τελικά γίνει μεγάλο “κούρεμα”, θα βοηθήσει την ελληνική οικονομία;

Όσον αφορά την Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ότι όποια μορφή και να πάρει το PSI, είναι πλεον εμφανής η αδυναμία εφαρμογής ουσιαστικών διαρθρωτικών αλλαγών που θα φέρουν αισιοδοξία και αλλαγή κλίματος στην οικονομία και κυρίως στην κοινωνία. Οι ίδιοι αναλυτές που απέκλειαν αναδιάρθρωση και μεγάλο κούρεμα πριν λίγους μήνες, τελικά τώρα παραδέχονται οτι ακόμα και με 40%-60% κούρεμα το δημόσιο χρέος της Ελλάδα δεν θα είναι βιώσιμο. Οι αυστηρές πολιτικές λιτότητας έχουν αρχίσει να αποδεικνύονται αναποτελεσματικές, προκαλώντας προβλήματα στον κοινωνικό ιστό της χώρας και υπάρχει έντονος προβληματισμός για το μέλλον. Όσο και να θέλουν να μας βοηθήσουν οι Ευρωπαίοι εταίροι και το IMF πρέπει πρώτα να αποφασίσουμε οτι θέλουμε να βοηθήσουμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας…

Αναδιάρθρωση 101: ιστορικά υψηλές τιμές στα ελληνικά CDS

Πολλά ακούγονται το τελευταίο διάστημα για την πιθανότητα αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους και δεν είναι λίγοι αυτοί που κινδυνολογούν και ποντάρουν σε επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης στην Ευρωζώνη.  Σχεδόν ένα χρόνο μετά από την ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης-επιτήρησης από ΔΝΤ/ΕΕ, έχουν πυκνώσει οι ανησυχίες ότι το χρέος των 326δισ ευρώ δύσκολα θα τιθασευτεί, παρά τα γενναία μέτρα λιτότητας.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες τιμές των ελληνικών ομολόγων καθώς και των CDS (προϊόντα ασφάλισης έναντι πιθανής χρεωκοπίας ενός ομολογιακού εκδότη) η αγορά “πιέζει” για κάποιου είδους επέμβαση – αναδιάρθρωση  (η πιθανότητα χρεωκοπίας έχει πλέον φτάσει κοντά στο 70%). Οι έλληνες πολιτικοί προσπαθούν να πείσουν οτι δεν τρέχει τίποτα αλλά οι αγορές φαίνεται να διαφωνούν εκτοξεύοντας τις τιμές των ασφαλίστρων σε ιστορικά υψηλά.

Ασφάλιστρα κινδύνου έναντι πιθανής αδυναμίας του εκδότη (5-year CDS)

 

Υπάρχουν πολλοί τρόποι που ένας εκδότης μπορεί να κάνει αναδιάρθρωση χρέους και κάποιοι είναι λιγότερο επώδυνοι από άλλους. Το χειρότερο σενάριο είναι να αγνοήσει τους πιστωτές του και  αιφνιδίως να δηλώσει οριστική αδυναμία πληρωμής των υποχρεώσεων του (κουπόνια και κεφάλαιο) – και ουσιαστικά να βρεθεί στην “γωνία”.  Εναλλακτικά, μπορεί να συμφωνήσει με τους πιστωτές του το “κούρεμα” της τιμής των ομολόγων (haircut) ή ακόμα και των μελλοντικών κουπονιών και η τακτοποίηση να γίνει πιο ήπια, ιδανικά κατόπιν συνεννόησης.  Τέλος, το καλύτερο δυνατό σενάριο είναι ο εκδότης να υποσχεθεί να ικανοποιήσει τους πιστωτές του, πληρώνοντας όμως με καθυστέρηση τις υποχρεώσεις του, ουσιαστικά παρατείνοντας την διάρκεια ζωής των ομολόγων.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις το ποιο σημαντικό συστατικό είναι αν και τα πόσο η όποια μορφή αναδιάρθρωσης γίνει σε συνεννόηση με τους πιστωτές και φυσικά η επιλογή της κατάλληλης χρονικής στιγμής που θα επιλέξεις να κάνεις αναδιάρθρωση.  Αυτή τη στιγμή οι αγορές πιέζουν αφόρητα για κάποιου είδους λύση αν και η κατάσταση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται.  Το ποιο πιθανό είναι οτι κάποια στιγμή θα γίνει μια “τακτοποίηση” του θέματος, που ιδανικά θα προβλέπει την επέκταση της διάρκειας των ομολόγων και θα αποτρέπει έντονους κραδασμούς στην Ευρωζώνη. Το πρόβλημα χρέους της Ελληνικής Κυβέρνησης δεν ήταν ποτέ μόνο ελληνικό καθώς το 70% από τα 326δισ είναι στα χέρια ξένων επενδυτών.

Οι συνέπειες από μια άτακτη αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους θα είναι επώδυνες για πολλούς και επομένως κάθε λύση πρέπει να είναι σωστά μελετημένη.  Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης είναι ιδιαίτερα δύσκολη αλλά πρέπει να εκμεταλλευτεί όσο είναι νωρίς την αλληλεξάρτηση που υπάρχει λόγω της έντονης έκθεσης της Γερμανίας και της Γαλλίας στο ελληνικό χρέος. Σταδιακά επιχειρείται μια μετακύλιση του χρέους στην ΕΚΤ και το ΔΝΤ και τότε το “χαρτί” της πολιτικής διαπραγμάτευσης θα έχει καεί για τα καλά. Ήδη από τα μέσα του 2010 ένα ποσοστό του ελληνικού χρέους που ήταν στα χέρια ξένων τραπεζών έχει βρεθεί στην κατοχή της ΕΚΤ.

Συντονισμένες προσπάθειες για διάσωση της Ευρωζώνης

Η παγκοσμιοποίηση των αγορών έχει δημιουργήσει έντονες συσχετίσεις και πλέον δεν υπάρχει καμία οικονομία που να μην επηρεάζεται από την οικονομική κατάσταση στις χώρες τις οποίες έχει δανείσει ή από τις οποίες έχει δανειστεί.

Η Ιρλανδία ουσιαστικά αποτελεί την πρώτη χώρα της Ευρωζώνης που θα κάνει χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), με σκοπό την διάσωση του τραπεζικού της συστήματος.

Δημόσιο Χρέος ως % του ΑΕΠ

Στο  διάγραμμα δίπλα απεικονίζεται το ποσοστό του κρατικού δανεισμού ως προς το ΑΕΠ για ένα δείγμα Ευρωπαϊκών χωρών με στοιχεία τέλους του 2009. Πέρα από το αναθεωρημένο στις 15 Νοέμβριου ποσοστό της τάξεως του 126,8% για την Ελλάδα, η κατάσταση είναι εξίσου σοβαρή και στις λοιπές χώρες.  Για τις περισσότερες χώρες τα ποσοστά αυτά αποτελούν ιστορικά υψηλές τιμές και είναι ένας από τους λόγους που κάνουν τους κεντρικούς τραπεζίτες αλλά και τους επενδυτές να ανησυχούν.

Η άμεση ενεργοποίηση και ενίσχυση του παραπάνω μηχανισμού στήριξης ήταν αναπόφευκτη, καθώς ενδεχόμενη κατάρρευση του Ιρλανδικού τραπεζικού συστήματος θα συμπαρέσυρε και άλλες χώρες. Μάλιστα, πριν καν γίνει χρήση του ταμείου σταθερότητας ήδη υπάρχουν προτάσεις για επέκταση του, ενδεικτικό της σοβαρότητας του προβλήματος. Ας δούμε όμως τι είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Τον Μάιο ανακοινώθηκε η δημιουργία του από τα 16 μέλη της ευρωζώνης και είναι ουσιαστικά εν ενεργεία από τον Αύγουστο του 2010 με συνολικά κεφάλαια 750δισ ευρώ. Έχει την δυνατότητα να εκδώσει έως 356δις ευρώ σε ομόλογα εγγυημένα από κράτη-μέλη, προκειμένου για την χρηματοδότηση άλλων κρατών-μελών που είναι σε οικονομική δυσμένεια. Επιπλέον, μπορεί να ενισχυθεί με 250δις από το ΔΝΤ καθώς και 60δις από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοπιστωτικής στήριξης. Η διαδικασία χρηματοδότησης έχει ως εξής:

  • Το κράτος-μέλος κάνει αίτημα για στήριξη
  • Η ευρωπαϊκή επιτροπή σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπραγματεύονται τους όρους ενός μνημονίου συνεργασίας.
  • Οι όροι του δανείου συμφωνούνται ανάμεσα στο κράτος-μέλος και τα υπόλοιπα μέλη.
  • Το δάνειο εκταμιεύεται.

Σύμφωνα με τους υπεύθυνους του EFSF απαιτούνται περί της 3-4 εβδομάδες για την ενεργοποίηση ενός προγράμματος στήριξης. Πέρα από τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης και το ΔΝΤ υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα για διμερή δάνεια από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Δανία και η Σουηδία, εξασφαλίζοντας πλήρως την ρευστότητα στις ευρωπαϊκές αγορές.

Έστω και με καθυστέρηση, οι ευρωπαίοι εταίροι φαίνεται να βρήκαν μια φόρμουλα προκειμένου να ανακόψουν την πτώση της ευρωζώνης στηρίζοντας υπό προϋποθέσεις τα δημοσιονομικά αδύναμα κράτη. Το ερώτημα όμως που παραμένει και προβληματίζει, είναι το αν πέρα από τα μέτρα λιτότητας για το «νοικοκύρεμα» των δημόσιων οικονομικών, λαμβάνονται σοβαρά μέτρα για την ανάπτυξη των επιμέρους οικονομιών προκειμένου μελλοντικά να επανέλθουν σε ομαλή πορεία ανάπτυξης, αποδεσμευμένοι από μνημόνια και επιτηρητές.

Το spread της Ιρλανδίας σε σχέση με τη Γερμανία μειώθηκε μετά την ανακοίνωση του σχεδίου στήριξης αλλά παραμένει και πάλι σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, όπως επίσης και το αντίστοιχο της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα ότι οι αγορές είναι αρκετά προβληματισμένες και δεν έχουν προς το παρόν πεισθεί ολοκληρωτικά για την αποτελεσματικότητα του. Απομένει να δούμε αν τελικά στην Ευρώπη των δυο ταχυτήτων, υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση για ουσιαστική επίλυση του δημοσιονομικού προβλήματος.